{"id":"informator-maturalny-jezyk-polski-2023-poziom-rozszerzony/zad/Temat 2","paper_id":"informator-maturalny-jezyk-polski-2023-poziom-rozszerzony","number":"Temat 2","points":null,"ptype":"open","subject":"egzamin-maturalny","category":"informator-maturalny","year":2023,"month":null,"level":null,"text":"Temat 2.\nParabola […] niesie w sobie uniwersalną, ponadczasową wykładnię praw moralnych,\nfilozoficznych, religijnych, politycznych bądź innych, związanych z sytuacją egzystencjalną\nczłowieka. […] Charakterystyczną cechą parabolicznego dzieła literackiego jest jego\ndwupoziomowość wymagająca od czytelnika dojrzałej i rozbudowanej interpretacji - w innym\nbowiem wypadku dzieło pozostanie odczytane w sposób literalny, uproszczony i nie odsłoni\nswego ukrytego i nadrzędnego sensu. (Słownik gatunków literackich)\nRozważ, jaką rolę pełni paraboliczność w kreacji świata przedstawionego w literaturze.\nPunktem wyjścia rozważań uczyń przywołaną definicję.\nW pracy odwołaj się do:\nwybranej lektury obowiązkowej\nutworów literackich z dwóch różnych epok\nwybranego kontekstu.\nPrzykładowe ocenione rozwiązania\nPrzykład 1.\nBłędy\nrzeczowe, błędy\nw kompozycji\nBłędy językowe\n(w tym\nstylistyczne),\nortograficzne\ni interpunkcyjne\n01\n02\n03\n04\n05\n06\n07\n08\n09\n10\n11\n12\n13\n14\n15\n16\n17\n18\n19\nParabola to forma literacka polegająca na zestawieniu dwóch\npoziomów utworu - pierwsza płaszczyzna najczęściej obejmuje\nświat przedstawiony w sposób prosty i schematyczny, druga zaś\nzawiera jakąś prawdę uniwersalną. W utworze parabolicznym\nbohaterowie i wydarzenia ukazane na tle fabuły mają\ndrugorzędne znaczenie względem ukrytych wartości moralnych.\nTaka konstrukcja paraboli nadaje jej dydaktycznego charakteru.\nWłaściwe odczytanie dzieła parabolicznego wymaga przejścia od\njej\ndosłownego\nznaczenia\ndo\nsensu\nsymbolicznego,\nalegorycznego. Parabola przyjmuje inną rolę w zależności od\nsposobu jej użycia przez twórcę - może służyć do przekazywania\nwartości istotnych w oczach autora, do wyrażania poglądów\ni myśli, ułatwienia przyswojenia treści trudnych dla odbiorcy czy\ndo uniwersalizacji pewnych problemów i zagadnień.\nPrzypowieść, nazywana także parabolą, jest jednym\nz najbardziej\ncharakterystycznych\ngatunków\nliterackich\nwystępujących w Nowym Testamencie. Paraboliczność historii\nzawartych w Biblii miała na celu przybliżanie trudnych treści\nteologicznych. „Przypowieść o synu marnotrawnym” opowiada\n94 Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego na poziomie rozszerzonym\nod roku szkolnego 2022/2023\n20\n21\n22\n23\n24\n25\n26\n27\n28\n29\n30\n31\n32\n33\n34\n35\n36\n37\n38\n39\n40\n41\n42\n43\n44\n45\n46\n47\n48\n49\n50\n51\n52\n53\n54\n55\no mężczyźnie, który roztrwonił cały majątek dany od ojca, po\nczym z pokorą wrócił do domu błagać o przebaczenie. Ucieszony\nojciec wyprawił huczną ucztę na cześć powrotu syna. Na\npłaszczyźnie niedosłownej głowa rodziny staje się obrazem\nBoga, który przyjmuje każdego grzesznika żałującego swych\nczynów. Abstrakcyjna postać Boga w Biblii, brak Jego fizycznego\nwizerunku tudzież imienia znacznie utrudniają zrozumienie\nbożego miłosierdzia oraz gotowości Boga do wybaczenia, jednak\nosadzenie akcji w powszechnie znanych realiach i nadanie\nschematycznym postaciom symbolicznego wymiaru umożliwia\nprzekazywanie prawd religijnych w sposób bardziej przystępny\ndla odbiorcy.\nJednym z dzieł kultury odnoszących się do biblijnych\nprzypowieści jest obraz pt. „Ślepcy” Pietera Bruegla. Został on\nnamalowany na podstawie parabolicznej historii o ślepcach,\npochodzącej z Nowego Testamentu. Dzieło przedstawia kilku\nślepych mężczyzn trzymających kije, które pozwalają im na\nprowadzenie grupy. Niewidomy przewodnik przewraca się\ni wpada do dołu, ciągnąc tym samym resztę podróżników\nw zagłębienie. Dzieło renesansowego malarza wykorzystuje\nalegoryczną scenę biblijną, nadając jej nową formę. Ślepcy to\nludzie bezkrytycznie podążający za przewodnikami, którzy\nostatecznie prowadzą ich do zła. Obraz Bruegla świadczy\no bogatej symbolice, której genezy można szukać właśnie\nw przypowieści.\nParaboliczny\ncharakter\nbiblijnej\nhistorii\no ślepcach sprawił, że mogła ona być przeniesiona do innej formy\nprzekazu, gdyż paraboliczność nadaje utworom nieoczywisty\ni unikatowy charakter. W związku z tym dzieła paraboliczne\nczęsto stają się źródłem odniesień i inspiracji. Myśli ukryte pod\npostacią symboli skutecznie oddziałują na inne dzieła kultury,\numożliwiając tym samym rozprzestrzenianie się prawd zawartych\nw pierwotnych przypowieściach.\nDo utworów parabolicznych należy także „Opowieść\nwigilijna” Charlesa Dickensa, która prezentuje historię Ebenezera\nScrooge’a, skąpca pozbawionego empatii. Mężczyźnie ukazuje\nsię duch zmarłego wspólnika, który przekonuje głównego\njęz.\njęz.\nOpis egzaminu maturalnego z języka polskiego 95\n56\n57\n58\n59\n60\n61\n62\n63\n64\n65\n66\n67\n68\n69\n70\n71\n72\n73\n74\n75\n76\n77\n78\n79\n80\n81\n82\n83\n84\n85\n86\n87\n88\n89\n90\n91\nbohatera, by ten się zmienił. Następnie Scrooge’a nawiedzają\nkolejne duchy - postać widzi sceny ze swojego przeszłego,\nteraźniejszego i przyszłego życia, w którym dominują samotność,\npustka i bezsens. Pod wpływem wydarzeń Ebenezer otwiera się\nna ludzi, ich problemy i uczucia. Fabuła utworu jest\nnieskomplikowana, gdyż ma ona być jedynie narzędziem do\nprzekazania pewnych wartości moralnych. Scrooge jest bowiem\nsymbolem człowieka obojętnego na los innych. Czytelnik poznaje\nwiększość akcji w ten sam sposób, w jaki robi to Scrooge, czyli\nza pośrednictwem duchów, których zadaniem jest ekspozycja\nwydarzeń. Odbiorca utworu i główny bohater znajdują się więc\nw tym samym położeniu względem poznawania nowych faktów.\nPozwala to na zestawienie postawy Scrooge’a z własnymi\ndoświadczeniami, co pobudza do refleksji względem swojego\npostępowania. Ostateczna przemiana bohatera podkreśla\nwydźwięk moralizatorski utworu - niezależnie od tego, jaką\nosobą się jest, zawsze można dokonać zmiany na lepsze\nw swoim charakterze. Paraboliczność świata przedstawionego\npozwala wpłynąć na emocje i refleksje odbiorcy dzięki\npłaszczyźnie symbolicznej, mającej nadrzędne znaczenie\nw opowieści.\nDziełem, w którym paraboliczność pełni kluczową funkcję,\njest „Dżuma” Alberta Camusa. Czas akcji utworu nie jest\nkonkretny - narrator nie podaje pełnej daty, brakuje ostatniej\ncyfry roku wydarzeń. Okres, w jakim rozgrywa się historia,\nprzestaje być więc istotny, tworząc tym samym uniwersalne\nokoliczności dla prezentowanych wydarzeń. Fabuła okazuje się\nprosta i schematyczna - skupia się głównie na problemie walki z\nepidemią w Oranie, algierskim mieście, a okoliczności akcji\nprzedstawiono w przejrzysty, uporządkowany sposób. Jeden z\nbohaterów - Jean Tarrou, mówiąc, że „każdy nosi w sobie\ndżumę\", podkreśla jednak symboliczne znaczenie tytułowej\nzarazy: epidemia ilustruje absurdalną walkę człowieka ze złem.\nCzas i wydarzenia stanowią tylko tło dla ukazania różnego\nnastawienia człowieka wobec zła - to wnioski natury filozoficznej\ni moralnej wynikające z treści utworu mają kluczowe znaczenie.\n96 Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego na poziomie rozszerzonym\nod roku szkolnego 2022/2023\n92\n93\n94\n95\n96\n97\n98\n99\n100\n101\n102\n103\n104\n105\n106\n107\n108\n109\n110\n111\n112\n113\n114\n115\n116\n117\n118\n119\n120\n121\n122\n123\n124\n125\n126\n127\nParaboliczność świata przedstawionego pozwoliła autorowi na\nwplecenie\nelementów\nfilozofii\negzystencjalnej.\nPostawę\ncharakterystyczną\ndla\negzystencjalizmu\nprzyjęło\ndwóch\nbohaterów utworu - doktor Bernard Rieux i Jean Tarrou.\nPostacie, mimo świadomości odgórnego skazania ich działań na\nklęskę, toczą bój przeciw dżumie. Rieux wiedział, że nie może\nwygrać z dżumą, lecz czuł, że jego obowiązkiem jest pełne\npoświęcenie się lekarskiej służbie podczas epidemii. Jean Tarrou\npoświęca się i działa w imię apoteozy buntu przeciwko złu - jego\ncelem\njest\nosiągnięcie\nświętości\nbez\nBoga.\nPozostali\nbohaterowie „Dżumy” wyrażają inny stosunek względem zarazy.\nW warstwie symbolicznej stają się ucieleśnieniem wielorakich\npostaw wobec zła. Cottard, przestępca uciekający od wymiaru\nsprawiedliwości√ dzięki epidemii,x jest wyrazem żerowania na\ncudzym nieszczęściu, unikania odpowiedzialności. Raymond\nRambert, dziennikarz przybyły z Paryża, który początkowo\ndystansuje się od sytuacji w Oranie i chce uciec z miejsca\nepidemii, obrazuje egoizm i tchórzostwo. Ojciec Paneloux,\npierwotnie uznający dżumę za karę boską, słusznie zesłaną na\ngrzeszników, symbolizuje fanatyzm i poczucie wyższości. Dzięki\nodczytaniu\nbohaterów\ni okoliczności\nhistorii\nw\nsposób\nparaboliczny,\nodbiorca\nutworu może\nwyciągnąć\nwnioski\ndotyczące natury ludzkiej, sensu istnienia i moralności.\nParaboliczność\nmoże\nbyć\nnarzędziem\nsłużącym\ndo\nwyrażenia poglądów i myśli dotyczących nie tylko wartości\nuniwersalnych, lecz także kwestii politycznych i społecznych.\nPrzykładem paraboliczności w tym kontekście jest „Mistrz\ni Małgorzata” Michaiła Bułhakowa, która to powieść staje się\nwyrazem sprzeciwu wobec systemu totalitarnego. Jednym\nz miejsc akcji jest komunistyczna Moskwa lat 30. XX wieku.\nPrzybywa do niej szatan - Woland, by wraz ze swoją świtą\nzorganizować\ncoroczny\nbal. Woland\nnie\njest\ntypowym\nwyobrażeniem diabła. Szatan w powieści Bułhakowa to\nfaustowski obraz diabła, który „wiecznie zła pragnąc, wiecznie\nczyni dobro” - sprawia zło jedynie po to, by zdemaskować je u\nmoskwian. W zestawieniu z szatanem, archetypem zła, system\n√ int. x int. jęz.\njęz.\nOpis egzaminu maturalnego z języka polskiego 97\n128\n129\n130\n131\n132\n133\n134\n135\n136\n137\n138\n139\n140\n141\n142\n143\n144\n145\n146\n147\n148\n149\n150\n151\n152\n153\n154\npanujący w Rosji zdaje się być jeszcze bardziej zepsuty\ni odrażający. Także tytułowy Mistrz staje się symbolem jednostki\nodrzuconej i napiętnowanej przez państwo komunistyczne.\nDwuwymiarowość postaci podkreśla brak konkretnej tożsamości\nbohatera: nie ma on imienia, lecz jedynie pseudonim, dzięki\nczemu staje się figurą bardziej uniwersalną. Takie użycie paraboli\npozwoliło na wyrażenie sprzeciwu wobec ogólnego ładu\nw wyrafinowany sposób, jednocześnie pobudzając czytelnika do\nprzemyśleń na temat życia i miejsca jednostki w systemie\ntotalitarnym.\nUniwersalność paraboli jest jednym z aspektów, dzięki\nktórym pojawiała się ona nie tylko w początkach dziejów literatury\npod postacią krótkich przypowieści, lecz także w późniejszych\nlatach, najczęściej jako powieści-parabole. Pozwala ona na\nwprowadzenie bogatej, oddziałującej na inne dzieła symboliki,\ndzięki której teksty kultury nabierają głębi i wieloznaczności mimo\nuproszczonej fabuły i schematycznych postaci. Paraboliczność\numożliwia zarówno nauczanie trudnych treści za pomocą\nalegorycznych scen, jak i pobudzanie odbiorcy do myślenia,\nrefleksji i wyciągania własnych wniosków na podstawie odniesień\ndo\nswoich\nindywidualnych\ndoświadczeń.\nDwupoziomowa\nstruktura paraboli pozwala na wprowadzenie elementów\nfilozoficznych oraz uniwersalnych wartości moralnych w sposób\nsubtelny,\na\njednocześnie\nniebanalny\ni\nwielowymiarowy.\nParaboliczna kreacja świata przedstawionego w dziele literackim\nwpływa istotnie na wydźwięk utworu, jego przesłanie oraz\ndotarcie emocjonalne do odbiorców.\n/1150 wyrazów/\n1. Spełnienie formalnych warunków polecenia: 1 pkt - wypracowanie w całości\nspełnia formalne warunki:\nznajduje się w nim odwołanie do tekstów literackich z trzech różnych epok, w tym\ndo lektury obowiązkowej (Dżumy Alberta Camusa, Mistrza i Małgorzaty Michaiła\nBułhakowa)\nw całości dotyczy problemu wskazanego w poleceniu\njest wypowiedzią argumentacyjną\nnie zawiera kardynalnego błędu rzeczowego.\n2. Kompetencje literackie i kulturowe: 16 pkt\n98 Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego na poziomie rozszerzonym\nod roku szkolnego 2022/2023\nw wypracowaniu wykorzystano w pełni funkcjonalnie Dżumę Alberta Camusa\n(funkcjonalna analiza paraboliczności dzieła w jego wymiarze moralnym\ni filozoficznym, uniwersalizacja przesłania, pełne wnioskowanie argumentacyjne\ndotyczące roli paraboliczności w tworzeniu przesłania utworu); również w pełni\nfunkcjonalnie wykorzystano odniesienie do przypowieści biblijnych (uniwersalne\nprzesłania przypowieści o synu marnotrawnym i o ślepcach) oraz funkcję\nparaboliczności w kreacji świata przedstawionego oraz bohaterów w Mistrzu\ni Małgorzacie Michaiła Bułhakowa (funkcjonalna analiza uniwersalizacji w tworzeniu\nobrazu totalitarnego obrazu państwa)\nfunkcjonalnie wykorzystano również kontekst filozoficzny (egzystencjalizm\nw powieści Camusa; teologiczny (interpretacja przypowieści biblijnych) oraz\nspołeczno-polityczny (obraz państwa sowieckiego)\nbogata argumentacja\nfunkcjonalność omówienia dzieł literackich i szerokie konteksty interpretacyjne\nświadczą o erudycji zdającego.\n3. Kompozycja wypowiedzi\n3a. Struktura wypowiedzi: 3 pkt - elementy treściowe zostały w całej pracy\nzorganizowane problemowo; podział wypowiedzi poprawny zarówno w skali ogólnej,\njak i w zakresie struktury akapitów; zamysł kompozycyjny zrealizowany w sposób\nwyrazisty i konsekwentny.\n3b. Spójność wypowiedzi: 3 pkt - wywód w całości uporządkowany i spójny;\n3c. Styl wypowiedzi: 1 pkt - adekwatny do sytuacji komunikacyjnej, jednorodny.\n4. Język wypowiedzi\n4a. Poprawność językowa: 6 pkt - szeroki zakres środków językowych\n(zróżnicowana składnia, leksyka) umożliwiających pełną i swobodną realizację tematu;\n4 błędy językowe obniżają ostateczną ocenę wypowiedzi.\n4b. Poprawność ortograficzna: 2 pkt - praca bez błędów ortograficznych.\n4c. Poprawność interpunkcyjna: 2 pkt - praca zawiera 2 błędy interpunkcyjne.\nŁącznie\n34 punkty\nPrzykład 2.\nBłędy\nrzeczowe,\nbłędy\nw kompozycji\nBłędy językowe\n(w tym\nstylistyczne),\nortograficzne\ni interpunkcyjne\n01\n02\n03\n04\n05\n06\n07\n08\n09\nPrzypowieść, inaczej parabola, to jeden z najstarszych gatunków\nliterackich. Znany jest przede wszystkim z Biblii jako utwór narracyjny,\nktóry oprócz znaczenia dosłownego zawiera także znaczenie\nprzenośne. W paraboli charakterystyczny jest jej uniwersalizm, czyli\naktualność zawsze i wszędzie. Przypowieść stała się inspiracją dla\nwielu twórców, którzy podjęli się wykorzystywania jej cech w swoich\ndziełach. Dzięki temu zaczęła pełnić ona nieco inne funkcje, została\nuaktualniona i dostosowana do realiów danej epoki.\nOpis egzaminu maturalnego z języka polskiego 99\nsp.\n10\n11\n12\n13\n14\n15\n16\n17\n18\n19\n20\n21\n22\n23\n24\n25\n26\n27\n28\n29\n30\n31\n32\n33\n34\n35\n36\n37\n38\n39\n40\n41\n42\n43\n44\n45\nParabola cieszy się dużą popularnością literatów, ponieważ\nmożna ją dostosować do zmieniającej się rzeczywistości. Dzieje się\ntak dzięki cechom właściwym dla tego typu utworów. Parabola jest\nopowieścią\nnarracyjną\nze\nschematyczną\nfabułą\ni\nniezindywidualizowanymi bohaterami, którzy prezentują pewne typy\npostaw. Ważnymi elementami świata przedstawionego są też miejsce\ni czas zdarzeń. Fundamentem paraboli jest dwupłaszczyznowość, bo\npoprzez\nsens\ndosłowny\nprzechodzi\nsię\ndo\ntego\nukrytego,\nwielopoziomowego. Taką konstrukcję można spotkać przede\nwszystkim w powieściach, opowiadaniach czy nowelach, ale można\nteż mówić o wierszach, w których od konkretu autorzy przechodzą do\nuogólnienia. Dlatego obok Alberta Camusa, Franza Kafki warto\nzwrócić uwagę na utwory Wisławy Szymborskiej. W dziełach tych\nautorów charakter dydaktyczny znany z Biblii został zastąpiony\nszeregiem życiowych refleksji.‿ Przynoszą głębokie myśli o naturze\nludzkiej i regułach życia.\n„Przypowieść” Wisławy Szymborskiej to utwór z pogranicza prozy\ni poezji√ ukazujący uniwersalną sytuację. Trzej rybacy określeni\nnumerami, a nie konkretnymi imionami, prezentują dwie odmienne\npostawy wobec człowieka wołającego o pomoc. Nieokreślony czas i\nmiejsce pobytu nieszczęśnika z racjonalnego punktu widzenia nie\npozwalają na jego ratunek, ale trzeci rybak ma odmienne zdanie.\n„Wszędzie jest wyspa Tu” - w każdym miejscu świata potrzebni są\nludzie, którzy bez wahania okażą wsparcie, empatię, podejmą\ndziałanie na rzecz potrzebujących. Czasami wymaga to wręcz\nheroizmu, ale stanowi istotę człowieczeństwa. Oto współczesna\nprzypowieść dla każdego człowieka.\nUtwór, w którym wydarzenia należy odczytywać na poziomie\ndosłownym i metaforycznym, to „Dżuma” Alberta Camusa. Już motto\nsugeruje, że jest to powieść współczesna, która ma cechy paraboli.\nPoprzez fikcję literacką, kreację świata przedstawionego, autor chce\npokazać prawdę o świecie, czyli coś, co istnieje, przez coś, co nie\nistnieje. Akcja dzieje się w Oranie, algierskim mieście, które niczym\nspecjalnych się nie wyróżnia i stanowi synonim rzeczywistości w\nogóle. Miasto jest zamknięte, odgrodzone od reszty świata i ta izolacja\nsprawia, że takie realia mogą istnieć wszędzie. Ponadczasowy wymiar\njęz.\njęz.\n√ int.\n100 Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego na poziomie rozszerzonym\nod roku szkolnego 2022/2023\nsp.\n46\n47\n48\n49\n50\n51\n52\n53\n54\n55\n56\n57\n58\n59\n60\n61\n62\n63\n64\n65\n66\n67\n68\n69\n70\n71\n72\n73\n74\n75\n76\n77\n78\n79\n80\n81\npowieści sugeruje także konstrukcja czasu, rzecz dzieje się w latach\n40. XX wieku, ale nie ma dokładnie określonych dat. Dlatego\nniejednoznaczna czasoprzestrzeń powoduje, że Oran przypomina\nśredniowieczny gród, ale i getto czy obóz koncentracyjny z czasów\nhitlerowskiej okupacji w Europie. Na poziomie dosłownym książka\nopowiada o epidemii dżumy oraz różnych postawach ludzi w obliczu\nzarazy. Natomiast paraboliczna wymowa dzieła jest znacznie bardziej\nobszerna. Walkę z dżumą można porównać do walki z wrogiem\npodczas wojny. W obydwu sytuacjach widać dużą śmiertelność,\nizolowanie chorych, rozłąkę z bliskimi czy zobojętnienie ludzi na\nśmierć. Dżumę można odczytać też jako zło. Według Tarrou, jednego\nz głównych bohaterów utworu, zło jest wpisane w naturę człowieka\ni ujawnia się najczęściej w sytuacjach ekstremalnych. Dobroć, którą\nczłowiek czasami ukazuje√ jest wynikiem wewnętrznej walki.\nW gruncie rzeczy jednak ludzie skazani są na zło i nie będą go mogli\nostatecznie unicestwić. Dżumę należy też rozumieć jako absurd. Nie\nda się racjonalnie wytłumaczyć przyczyn dżumy, która nagle pojawia\nsię w Oranie, ani tego, że umierają bezbronne dzieci, a człowieka\nspotyka niezawinione cierpienie. Doktor Rieux przebywa nieustannie\nwśród chorych√ a nie zostaje zarażony, natomiast Tarrou umiera w\nmomencie, gdy epidemia się cofa.\nLektura ta prowadzi też do rozważań na tematy egzystencjalne.\nCzłowiek ma wolną wolę, może wybierać między dobrem a złem√ tak\nsamo jak bohaterowie „Dżumy” mogą przyjąć postawę walki z zarazą\nalbo się jej podporządkować. W Oranie ludzie odczuwają ciągle strach\nprzed chorobą√ tak samo jak człowieka nie opuszcza lęk przed\nśmiercią, w obliczu której pozostaje sam√ mimo że żyje w zbiorowości.\nDżuma jest absurdem√ tak samo jak życie, które zostało narzucone\nczłowiekowi, mimo że o nie nie prosił.‿Świat przedstawiony został\nzarysowany w duchu tez egzystencjalizmu Sartre’a. Jednak postawy\ngłównych\nbohaterów\nniosą\nCamusowską\nideę\nprzyjaźni,\nwspółdziałania, uczciwej pracy jako przeciwwagi dla zła -\nnieusuwalnej cechy świata. Oto przesłanie odautorskie dla czytelnika.\n„Proces” Franza Kafki także zawiera cechy paraboli. Powieść ta\nna poziomie dosłownym to historia zmagań Józefa K., z tajemniczą\nsiłą i nieosiągalną instytucją sądu, który wytoczył mu proces i oskarżył\n√ int.\n√ int.\n√ int.\n√ int.\n√ int.\n√ int.\njęz.\njęz.\njęz.\njęz.\njęz.\nOpis egzaminu maturalnego z języka polskiego 101\nsp.\nsp.\nsp.\n82\n83\n84\n85\n86\n87\n88\n89\n90\n91\n92\n93\n94\n95\n96\n97\n98\n99\n100\n101\n102\n103\n104\n105\n106\n107\n108\n109\n110\n111\n112\n113\n114\n115\n116\no przestępstwo. Bohater jednak nie wie√ dlaczego i o co został\nobarczony winą. Rzeczywistość przedstawiona, mimo pozorów\nrealizmu√ jest fantastyczna, groteskowa i absurdalna. Czytelnik\nniewiele wie o bohaterze, nie zna jego nazwiska, a miejsca, w których\nsię znajduje, przypominają ciemną przestrzeń labiryntu sądu, banku\nczy katedry.‿Józef K. to przeciętny człowiek, każdy z nas. Proces na\npoziomie metaforycznym można rozczytywać na wiele sposobów i w\nróżnych kontekstach. Jako powieść o moralności człowieka, gdy\nbohater√ najpierw przekonany o swojej niewinności√ wraz z rozwojem\nakcji zaczyna w nią wierzyć. Nikt nie stara się mu pomóc, jest\nosamotniony, uwikłany w proces.‿O bezsilności człowieka wobec\nwładzy, bo Józef K. nie zna swoich praw, nikt nie liczy się z jego\nzdaniem, jego los jest z góry przesądzony. Utwór ten to także metafora\nuogólniająca życie ludzkie. Wina egzystencjalna towarzyszy każdemu\nod początku życia. Moment narodzin to aresztowanie, całe życie to\nproces, natomiast śmierć to egzekucja. Życie i trud istnienia to proces,\nw którym człowiek jest oskarżonym i obrońcą. Władza i sąd mogą\nsymbolizować Boga, a wina i egzekucja√ śmierć. To także dzieło\no biurokracji, sądownictwie i niesprawiedliwości, gdzie urzędnicy\npoddani machinie biurokratycznej nie dostrzegają spoza niej nikogo.\nCo istotne, to także utwór o systemie totalitarnym, który zbudowany\njest na kłamstwie, a człowiek jest tylko przedmiotem w rękach\nokrutnego systemu. W każdej chwili bez powodu może zostać\nskazany na śmierć. ‿Prawo jest niepojęte, człowiek ma tylko pozornie\ndo niego dostęp. Mimo wszystko nie może biernie czekać na rozwój\nwydarzeń, by zrozumieć swój los√ musi być odważny i przyjąć\npostawę aktywną. Oto finał historii - samoświadomość przy końcu\nżycia.\nParabola była modyfikowana na przestrzeni wieków i wiele jej\ncech znalazło się w przytoczonych powieściach. Zarówno w „Dżumie”,\njak i „Procesie” oprócz sensu dosłownego znajduje się też ten\nprzenośny, który jest bardzo skomplikowany, ale pokazuje prawdy\ni wartości życia człowieka. Jest tak istotny, bo dotyczy każdego z nas.\nJak widać√ przypowieść, mimo swojego dawnego pochodzenia√ jest\nkontynuowana w literaturze współczesnej i jej znaczenie jest wciąż\nogromne. /1024 wyrazy/\n√ int.\n√ int.\njęz.\njęz.\n√ √ int.\njęz.\njęz.\n√ int.\njęz.\njęz.\n√ int.\n√ int. √ int.\njęz.\n102 Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego na poziomie rozszerzonym\nod roku szkolnego 2022/2023\n1. Spełnienie formalnych warunków polecenia: 1 pkt - wypracowanie w całości\nspełnia formalne warunki:\nznajduje się w nim odwołanie do tekstów literackich z dwóch różnych epok, w tym\ndo lektury obowiązkowej (Dżumy Alberta Camusa, Procesu Franza Kafki)\nw całości dotyczy problemu wskazanego w poleceniu\njest wypowiedzią argumentacyjną\nnie zawiera kardynalnego błędu rzeczowego.\n2. Kompetencje literackie i kulturowe: 16 pkt\nw wypracowaniu wykorzystano w pełni funkcjonalnie Dżumę Alberta Camusa\n(odczytanie dzieła na poziomie znaczeń symbolicznych i parabolicznych,\nuniwersalizacja problematyki); również w pełni funkcjonalnie wykorzystano Proces\nFranza Kafki (analiza paraboliczności powieści w różnych aspektach, interpretacja\njej znaczeń symbolicznych w sposobie ukazania relacji bohater-władza totalitarna)\noraz funkcjonalnie wykorzystano wiersz Wisławy Szymborskiej Przypowieść\n(egzystencjalna refleksja o kondycji człowieka i jej ponadczasowy charakter)\nczęściowo funkcjonalnie wykorzystany kontekst filozoficzny (odniesienia do filozofii\nSartre’a) i kontekst historyczny (odwołanie go II wojny światowej)\nbogata argumentacja\nfunkcjonalność omówionych dzieł literackich świadczy o erudycji zdającego.\n3. Kompozycja wypowiedzi\n3a. Struktura wypowiedzi: 3 pkt - elementy treściowe zostały w całej pracy\nzorganizowane problemowo; podział wypowiedzi poprawny zarówno w skali ogólnej,\njak i w zakresie struktury akapitów; zamysł kompozycyjny zrealizowany w sposób\nwyrazisty i konsekwentny.\n3b. Spójność wypowiedzi: 2 pkt - w wywodzie występuje 5 błędów w spójności\nwewnątrz akapitów.\n3c. Styl wypowiedzi: 1 pkt - adekwatny do sytuacji komunikacyjnej, jednorodny.\n4. Język wypowiedzi\n4a. Poprawność językowa: 1 pkt - szeroki zakres środków językowych\n(zróżnicowana składnia, leksyka) umożliwiających pełną i swobodną realizację tematu;\n14 błędów językowych obniża ostateczną ocenę wypowiedzi.\n4b. Poprawność ortograficzna: 2 pkt - praca bez błędów ortograficznych.\n4c. Poprawność interpunkcyjna: 0 pkt - praca zawiera 15 błędów interpunkcyjnych.\nŁącznie\n26 punktów\nPrzykład 3.\nBłędy\nrzeczowe,\nbłędy\nw kompozycji\nBłędy językowe\n(w tym\nstylistyczne),\nortograficzne\ni interpunkcyjne\n01\n02\n03\n04\n05\nBiblijne przypowieści√ wymagające od słuchaczy i czytelników\numiejętności odkrycia ważnych wskazówek moralnych√ stały się\npodstawą paraboli literackiej, popularnej wśród twórców XX wieku.\nHistorie o synu marnotrawnym czy robotnikach w winnicy uczyły\nchrześcijan odróżniać dobro od zła i postępować w zgodzie z\n√ int.\n√ int.\nOpis egzaminu maturalnego z języka polskiego 103\n06\n07\n08\n09\n10\n11\n12\n13\n14\n15\n16\n17\n18\n19\n20\n21\n22\n23\n24\n25\n26\n27\n28\n29\n30\n31\n32\n33\n34\n35\n36\n37\n38\n39\n40\n41\ndekalogiem. Etyczny wymiar mają też teksty współczesne, a odczytanie\nich przesłania wymaga przejścia od sensów dosłownych do ukrytych i\nzinterpretowania świata przedstawionego w różnych kontekstach.\n√Dżuma√ Alberta Camusa to XX-wieczna powieść paraboliczna,\nktóra ukazuje uniwersalne problemy natury i moralności człowieka\npoprzez przedstawienie historii pewnego miasta, które ogarnęła\nchoroba znana z czasów średniowiecza. Specyficzna konstrukcja\nmiejsca akcji, czasu i postaci, pozwoliła autorowi na zbudowanie efektu\nparaboli\nliterackiej.\nW\njaki\njednak\nsposób\nelementy\nświata\nprzedstawionego i narracja budują ten efekt ? Elementem, który nadaje\npowieści cechy paraboliczności, jest niedookreślony czas akcji.\nChociaż autor nie podaje zbyt wiele informacji na ten temat, to\nz początkowego zdania można wywnioskować, że mamy do czynienia\nz latami 40. XX wieku, a więc z rzeczywistością II wojny światowej, jakiej\ndoświadczył w swoim życiu sam autor. Liczne aluzje do realiów okupacji\nhitlerowskiej w Europie (masowa śmierć, sposób chowania zmarłych,\nrozłąka, odebranie wolności, izolacja w obozach) są wskazówką, że\nksiążkę można czytać jak opis doświadczeń człowieka w czasach\nnazizmu. Kolejnym elementem w powieści, na który należy zwrócić\nuwagę, jest miejsce, w którym osadzona jest akcja. Miejscem akcji jest\nOran, opisany jako miasto nijakie, zwykłe, bez gołębi, bez drzew\ni ogrodów. Jest też tyłem odwrócone od morza, a ponieważ symbolizuje\nono wolność, to Oran staje się miejscem ludzi zniewolonych\nw znaczeniu\nograniczonych\naspiracji,\nbraku\nindywidualności\ni jednakowego stylu życia mieszkańców. Narrator opisuje orańczyków\njako ludzi, którzy dużo pracują dla pieniędzy i lubią proste rozrywki, ale\nwidzi w tym zachowania typowe dla wszystkich współczesnych ludzi.\nSą zniewoleni rutyną codzienności i egoistyczni, a ludzie chorzy i starzy\ncierpią w samotności. Oprócz bohatera zbiorowego√ w celu\nzbudowania efektu paraboli√ autor stworzył również bohaterów\njednostkowych\nreprezentujących\ntypowe\npostawy\nwobec\nrzeczywistości. Doktor Bernard Rieux to lekarz z powołania, Josepha\nGranda opisać można jako „lekarza duszy”, z kolei Tarrou to typ\nidealisty walczącego z karą śmierci. Wszyscy trzej potrafią nadać\nesencję swojej egzystencji według słów Sartre’a, twórcy współczesnej\nfilozofii\negzystencjalnej.\nCi\ntrzej\nbohaterowie\nheroiczni\nsą\n√√ int.\njęz.\njęz.\njęz.\n√ int.\n√ int.\n104 Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego na poziomie rozszerzonym\nod roku szkolnego 2022/2023\nsp.\nsp. rzecz.\nsp.\n42\n43\n44\n45\n46\n47\n48\n49\n50\n51\n52\n53\n54\n55\n56\n57\n58\n59\n60\n61\n62\n63\n64\n65\n66\n67\n68\n69\n70\n71\n72\n73\n74\n75\n76\n77\nskontrastowani z trzema postaciami negatywnymi - egoistami\ni biernymi obserwatorami epidemii. Są nimi przestępca Cottard, stary\nastmatyk i staruszek złośliwie plujący na koty. Bohaterowie jednostkowi\nsą pretekstem do ukazania różnych postaw, jakie ludzie przyjmują\nw czasie zagrożenia. Ostatnim ważnym dla efektu paraboliczności\nelementem utworu jest narracja. Przyjmując postawę historyka\ni kronikarza, a zarazem świadka opisywanych wydarzeń, narrator\nstwarza obiektywny obraz wydarzeń. Ponadto zestawia on swoje\nświadectwo z relacjami innych, m.in. jednego z mieszkańców, Jeana\nTarrou. Dzięki tym elementom Albertowi Camusowi udało się zbudować\nponadczasowy obraz postaw ludzi, gdy spada na nich nieszczęście.\nPowieść Camusa uznaje się za traktat na temat zła. Ale podobną\nfunkcję może pełnić zupełnie inny utwór - fantastyczna baśń „Mały\nKsiążę” Antoine’a de Saint Exupery’ego. Tak jak Camus wskazywał na\ndwa źródła zła - naturę ludzką i świat zewnętrzny - taką samą diagnozę\ndaje autor utworu pozornie przeznaczonego tylko dla dzieci, bo\noperującego fantastyką i baśniowością. Tytułowy bohater każdy dzień\nzaczyna od znalezienia i usunięcia baobabu, bo zaniedbanie tej\nczynności mogłoby skutkować nawet zniszczeniem całej planety przez\nekspansywne rośliny. Co gorsza, małe baobaby trudno odróżnić od\nkrzewów róż. Posługując się metaforyką roślin√ autor pokazał\nczytelnikom prawdę na temat zła, które trzeba niszczyć w zarodku, aby\nnie doprowadziło do zagłady świata. Uczula też na trudną\nrozpoznawalność symptomów zła, podobnie jak to w „Dżumie”\nobjaśniał Tarrou na przykładzie niewidocznych mikrobów dżumy, łatwo\nprzekazywanych drugiemu człowiekowi, czy też zachowania astmatyka\nczy plującego na koty staruszka, którym bliżej było do satanizmu niż\nświętości. Zło może być pozornie niegroźne, a nawet pozorować dobro,\njak w przypadku rzekomego współczesnego ascety, w rzeczywistości\nwykorzystującego\nniezbyt\ngroźną\nchorobę\ndo\nwzbudzania\nzainteresowania i litości, angażującego uwagę lekarza w czasie zarazy\nskutkującej autentycznym cierpieniem ludzkim. Takie niecodzienne\nzależności można odkryć między pozornie odległymi utworami, które\nłączy poetyka przypowieści.\nParabolicznie\nmożna\nteż\nodczytać\nopowiadanie\nErnesta\nHemingwaya „Stary człowiek i morze”. Rybak Santiago, wyruszając\njęz.\njęz.\n√ int.\njęz.\nOpis egzaminu maturalnego z języka polskiego 105\nsp.\nsp.\n78\n79\n80\n81\n82\n83\n84\n85\n86\n87\n88\n89\n90\n91\n92\n93\n94\n95\n96\nw morze po kilkudziesięciu dniach bez sukcesu, jest symbolem\nczłowieka niezłomnego, walczącego o zachowanie własnej godności\ni wizerunku w lokalnej społeczności. Nie chce pogodzić się ze starością,\nz bezradnością, z czekaniem na śmierć. Gdy udaje mu się złowić wielką\nrybę, tym samym√ osiągnąć sukces, okazuje się, że jest on\ntymczasowy - jeszcze musi stoczyć bój z rekinami ilustrującymi zło w\nświecie, czyhającymi i atakującymi znienacka. Mimo że sceneria\nkubańskiej wioski wskazywałaby, że utwór należy odczytać jako historię\nz życia rybaków, to paraboliczna konstrukcja odwołuje czytelnika do\nsensów uniwersalnych. Czy Santiago nie ilustruje postawy heroicznej\nwalki ze złem bez nadziei na zwycięstwo, jaką toczył dr Rieux, ten Syzyf\nOranu w świetle „Mitu Syzyfa” Camusa?\nParabola literacka jest nie nowym, ale świetnym pomysłem\nliterackim. Pozwala jednemu czytelnikowi cieszyć się opowieścią na\npoziomie sensu dosłownego, wkraczać w świat przedstawiony i czekać\nna rozwój zdarzeń. Ale umożliwia też szukanie sensów ukrytych,\nponadczasowych i ogólnoludzkich opisów postaw ludzi i ich\ndoświadczeń. Uczy prostych, ale ważnych i zawsze aktualnych zasad-\ntrzeba walczyć ze złem w każdej postaci, nawet jeśli nie ma szans na\nostateczne zwycięstwo. Ale przecież sama walka może napełnić\nszczęściem serce człowieka.\n/848 wyrazów/\njęz.\n√ int.\njęz.\njęz.\njęz.\njęz.\n1. Spełnienie formalnych warunków polecenia: 1 pkt - wypracowanie w całości\nspełnia formalne warunki:\nznajduje się w nim odwołanie do tekstów literackich z dwóch różnych epok, w tym\ndo lektury obowiązkowej (Dżumy Alberta Camusa)\nw całości dotyczy problemu wskazanego w poleceniu\njest wypowiedzią argumentacyjną\nnie zawiera kardynalnego błędu rzeczowego.\n2. Kompetencje literackie i kulturowe: 11 pkt\nw wypracowaniu wykorzystano w pełni funkcjonalnie Dżumę Alberta Camusa\n(funkcjonalna analiza paraboliczności na różnych poziomach odczytania powieści,\ninterpretacja funkcji elementów powieści, które mają znaczenie dla nadania jej\ncharakteru parabolicznego: czasu i miejsca, kreacji bohaterów, narracji); również w\npełni funkcjonalnie wykorzystano odniesienie do opowiadania Ernesta Hemingwaya\nStary człowiek i morze (paraboliczność kreacji bohatera, symbolika walki o rybę)\noraz częściowo funkcjonalnie wykorzystano Małego Księcia Antoina Saint-\nExupery’ego (wykorzystanie pobocznego wątku i uczynienie z niego głównego\n106 Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego na poziomie rozszerzonym\nod roku szkolnego 2022/2023\nprzesłania powiastki wpisuje się w zamysł kompozycyjny, ale stanowi\nnadinterpretację przesłania utworu)\nfunkcjonalnie wykorzystano kontekst filozoficzny (założenia filozofii egzystencjalnej,\nwykorzystanie pojęć esencji i egzystencji) oraz kontekst historyczny (nawiązania\nw powieści Camusa do II wojny światowej)\nbogata argumentacja\nfunkcjonalność omówionych dzieł literackich i szerokie konteksty interpretacyjne\nświadczą o erudycji zdającego\n1 błąd rzeczowy w określeniu adresatów Małego Księcia obniża ocenę kryterium.\n3. Kompozycja wypowiedzi\n3a. Struktura wypowiedzi: 3 pkt - elementy treściowe zostały w całej pracy\nzorganizowane problemowo; podział wypowiedzi poprawny zarówno w skali ogólnej,\njak i w zakresie struktury akapitów; zamysł kompozycyjny zrealizowany w sposób\nwyrazisty i konsekwentny.\n3b. Spójność wypowiedzi: 2 pkt - w wywodzie występuje 5 błędów w spójności\nwewnątrz akapitów.\n3c. Styl wypowiedzi: 1 pkt - adekwatny do sytuacji komunikacyjnej, jednorodny.\n4. Język wypowiedzi\n4a. Poprawność językowa: 2 pkt - szeroki zakres środków językowych\n(zróżnicowana składnia, leksyka) umożliwiających pełną i swobodną realizację tematu;\n11 błędów językowych obniża ostateczną ocenę wypowiedzi.\n4b. Poprawność ortograficzna: 2 pkt - praca bez błędów ortograficznych.\n4c. Poprawność interpunkcyjna: 0 pkt - praca zawiera 8 błędów interpunkcyjnych.\nŁącznie\n22 punkty\nOpis egzaminu maturalnego z języka polskiego 107","answer":null,"answer_text":null,"solution":null,"image":"img/informator-maturalny-jezyk-polski-2023-poziom-rozszerzony/zad-Temat_2.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":93,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Egzamin maturalny · Informator maturalny · 2023","subject_label":"egzamin-maturalny","category_label":"Informator maturalny","text_html":"

Temat 2.
Parabola […] niesie w sobie uniwersalną, ponadczasową wykładnię praw moralnych,
filozoficznych, religijnych, politycznych bądź innych, związanych z sytuacją egzystencjalną
człowieka. […] Charakterystyczną cechą parabolicznego dzieła literackiego jest jego
dwupoziomowość wymagająca od czytelnika dojrzałej i rozbudowanej interpretacji - w innym
bowiem wypadku dzieło pozostanie odczytane w sposób literalny, uproszczony i nie odsłoni
swego ukrytego i nadrzędnego sensu. (Słownik gatunków literackich)
Rozważ, jaką rolę pełni paraboliczność w kreacji świata przedstawionego w literaturze.
Punktem wyjścia rozważań uczyń przywołaną definicję.
W pracy odwołaj się do:
wybranej lektury obowiązkowej
utworów literackich z dwóch różnych epok
wybranego kontekstu.
Przykładowe ocenione rozwiązania
Przykład 1.
Błędy
rzeczowe, błędy
w kompozycji
Błędy językowe
(w tym
stylistyczne),
ortograficzne
i interpunkcyjne
01
02
03
04
05
06
07
08
09
10
11
12
13
14
15
16
17
18
19
Parabola to forma literacka polegająca na zestawieniu dwóch
poziomów utworu - pierwsza płaszczyzna najczęściej obejmuje
świat przedstawiony w sposób prosty i schematyczny, druga zaś
zawiera jakąś prawdę uniwersalną. W utworze parabolicznym
bohaterowie i wydarzenia ukazane na tle fabuły mają
drugorzędne znaczenie względem ukrytych wartości moralnych.
Taka konstrukcja paraboli nadaje jej dydaktycznego charakteru.
Właściwe odczytanie dzieła parabolicznego wymaga przejścia od
jej
dosłownego
znaczenia
do
sensu
symbolicznego,
alegorycznego. Parabola przyjmuje inną rolę w zależności od
sposobu jej użycia przez twórcę - może służyć do przekazywania
wartości istotnych w oczach autora, do wyrażania poglądów
i myśli, ułatwienia przyswojenia treści trudnych dla odbiorcy czy
do uniwersalizacji pewnych problemów i zagadnień.
Przypowieść, nazywana także parabolą, jest jednym
z najbardziej
charakterystycznych
gatunków
literackich
występujących w Nowym Testamencie. Paraboliczność historii
zawartych w Biblii miała na celu przybliżanie trudnych treści
teologicznych. „Przypowieść o synu marnotrawnym” opowiada
94 Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego na poziomie rozszerzonym
od roku szkolnego 2022/2023
20
21
22
23
24
25
26
27
28
29
30
31
32
33
34
35
36
37
38
39
40
41
42
43
44
45
46
47
48
49
50
51
52
53
54
55
o mężczyźnie, który roztrwonił cały majątek dany od ojca, po
czym z pokorą wrócił do domu błagać o przebaczenie. Ucieszony
ojciec wyprawił huczną ucztę na cześć powrotu syna. Na
płaszczyźnie niedosłownej głowa rodziny staje się obrazem
Boga, który przyjmuje każdego grzesznika żałującego swych
czynów. Abstrakcyjna postać Boga w Biblii, brak Jego fizycznego
wizerunku tudzież imienia znacznie utrudniają zrozumienie
bożego miłosierdzia oraz gotowości Boga do wybaczenia, jednak
osadzenie akcji w powszechnie znanych realiach i nadanie
schematycznym postaciom symbolicznego wymiaru umożliwia
przekazywanie prawd religijnych w sposób bardziej przystępny
dla odbiorcy.
Jednym z dzieł kultury odnoszących się do biblijnych
przypowieści jest obraz pt. „Ślepcy” Pietera Bruegla. Został on
namalowany na podstawie parabolicznej historii o ślepcach,
pochodzącej z Nowego Testamentu. Dzieło przedstawia kilku
ślepych mężczyzn trzymających kije, które pozwalają im na
prowadzenie grupy. Niewidomy przewodnik przewraca się
i wpada do dołu, ciągnąc tym samym resztę podróżników
w zagłębienie. Dzieło renesansowego malarza wykorzystuje
alegoryczną scenę biblijną, nadając jej nową formę. Ślepcy to
ludzie bezkrytycznie podążający za przewodnikami, którzy
ostatecznie prowadzą ich do zła. Obraz Bruegla świadczy
o bogatej symbolice, której genezy można szukać właśnie
w przypowieści.
Paraboliczny
charakter
biblijnej
historii
o ślepcach sprawił, że mogła ona być przeniesiona do innej formy
przekazu, gdyż paraboliczność nadaje utworom nieoczywisty
i unikatowy charakter. W związku z tym dzieła paraboliczne
często stają się źródłem odniesień i inspiracji. Myśli ukryte pod
postacią symboli skutecznie oddziałują na inne dzieła kultury,
umożliwiając tym samym rozprzestrzenianie się prawd zawartych
w pierwotnych przypowieściach.
Do utworów parabolicznych należy także „Opowieść
wigilijna” Charlesa Dickensa, która prezentuje historię Ebenezera
Scrooge’a, skąpca pozbawionego empatii. Mężczyźnie ukazuje
się duch zmarłego wspólnika, który przekonuje głównego
jęz.
jęz.
Opis egzaminu maturalnego z języka polskiego 95
56
57
58
59
60
61
62
63
64
65
66
67
68
69
70
71
72
73
74
75
76
77
78
79
80
81
82
83
84
85
86
87
88
89
90
91
bohatera, by ten się zmienił. Następnie Scrooge’a nawiedzają
kolejne duchy - postać widzi sceny ze swojego przeszłego,
teraźniejszego i przyszłego życia, w którym dominują samotność,
pustka i bezsens. Pod wpływem wydarzeń Ebenezer otwiera się
na ludzi, ich problemy i uczucia. Fabuła utworu jest
nieskomplikowana, gdyż ma ona być jedynie narzędziem do
przekazania pewnych wartości moralnych. Scrooge jest bowiem
symbolem człowieka obojętnego na los innych. Czytelnik poznaje
większość akcji w ten sam sposób, w jaki robi to Scrooge, czyli
za pośrednictwem duchów, których zadaniem jest ekspozycja
wydarzeń. Odbiorca utworu i główny bohater znajdują się więc
w tym samym położeniu względem poznawania nowych faktów.
Pozwala to na zestawienie postawy Scrooge’a z własnymi
doświadczeniami, co pobudza do refleksji względem swojego
postępowania. Ostateczna przemiana bohatera podkreśla
wydźwięk moralizatorski utworu - niezależnie od tego, jaką
osobą się jest, zawsze można dokonać zmiany na lepsze
w swoim charakterze. Paraboliczność świata przedstawionego
pozwala wpłynąć na emocje i refleksje odbiorcy dzięki
płaszczyźnie symbolicznej, mającej nadrzędne znaczenie
w opowieści.
Dziełem, w którym paraboliczność pełni kluczową funkcję,
jest „Dżuma” Alberta Camusa. Czas akcji utworu nie jest
konkretny - narrator nie podaje pełnej daty, brakuje ostatniej
cyfry roku wydarzeń. Okres, w jakim rozgrywa się historia,
przestaje być więc istotny, tworząc tym samym uniwersalne
okoliczności dla prezentowanych wydarzeń. Fabuła okazuje się
prosta i schematyczna - skupia się głównie na problemie walki z
epidemią w Oranie, algierskim mieście, a okoliczności akcji
przedstawiono w przejrzysty, uporządkowany sposób. Jeden z
bohaterów - Jean Tarrou, mówiąc, że „każdy nosi w sobie
dżumę", podkreśla jednak symboliczne znaczenie tytułowej
zarazy: epidemia ilustruje absurdalną walkę człowieka ze złem.
Czas i wydarzenia stanowią tylko tło dla ukazania różnego
nastawienia człowieka wobec zła - to wnioski natury filozoficznej
i moralnej wynikające z treści utworu mają kluczowe znaczenie.
96 Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego na poziomie rozszerzonym
od roku szkolnego 2022/2023
92
93
94
95
96
97
98
99
100
101
102
103
104
105
106
107
108
109
110
111
112
113
114
115
116
117
118
119
120
121
122
123
124
125
126
127
Paraboliczność świata przedstawionego pozwoliła autorowi na
wplecenie
elementów
filozofii
egzystencjalnej.
Postawę
charakterystyczną
dla
egzystencjalizmu
przyjęło
dwóch
bohaterów utworu - doktor Bernard Rieux i Jean Tarrou.
Postacie, mimo świadomości odgórnego skazania ich działań na
klęskę, toczą bój przeciw dżumie. Rieux wiedział, że nie może
wygrać z dżumą, lecz czuł, że jego obowiązkiem jest pełne
poświęcenie się lekarskiej służbie podczas epidemii. Jean Tarrou
poświęca się i działa w imię apoteozy buntu przeciwko złu - jego
celem
jest
osiągnięcie
świętości
bez
Boga.
Pozostali
bohaterowie „Dżumy” wyrażają inny stosunek względem zarazy.
W warstwie symbolicznej stają się ucieleśnieniem wielorakich
postaw wobec zła. Cottard, przestępca uciekający od wymiaru
sprawiedliwości√ dzięki epidemii,x jest wyrazem żerowania na
cudzym nieszczęściu, unikania odpowiedzialności. Raymond
Rambert, dziennikarz przybyły z Paryża, który początkowo
dystansuje się od sytuacji w Oranie i chce uciec z miejsca
epidemii, obrazuje egoizm i tchórzostwo. Ojciec Paneloux,
pierwotnie uznający dżumę za karę boską, słusznie zesłaną na
grzeszników, symbolizuje fanatyzm i poczucie wyższości. Dzięki
odczytaniu
bohaterów
i okoliczności
historii
w
sposób
paraboliczny,
odbiorca
utworu może
wyciągnąć
wnioski
dotyczące natury ludzkiej, sensu istnienia i moralności.
Paraboliczność
może
być
narzędziem
służącym
do
wyrażenia poglądów i myśli dotyczących nie tylko wartości
uniwersalnych, lecz także kwestii politycznych i społecznych.
Przykładem paraboliczności w tym kontekście jest „Mistrz
i Małgorzata” Michaiła Bułhakowa, która to powieść staje się
wyrazem sprzeciwu wobec systemu totalitarnego. Jednym
z miejsc akcji jest komunistyczna Moskwa lat 30. XX wieku.
Przybywa do niej szatan - Woland, by wraz ze swoją świtą
zorganizować
coroczny
bal. Woland
nie
jest
typowym
wyobrażeniem diabła. Szatan w powieści Bułhakowa to
faustowski obraz diabła, który „wiecznie zła pragnąc, wiecznie
czyni dobro” - sprawia zło jedynie po to, by zdemaskować je u
moskwian. W zestawieniu z szatanem, archetypem zła, system
√ int. x int. jęz.
jęz.
Opis egzaminu maturalnego z języka polskiego 97
128
129
130
131
132
133
134
135
136
137
138
139
140
141
142
143
144
145
146
147
148
149
150
151
152
153
154
panujący w Rosji zdaje się być jeszcze bardziej zepsuty
i odrażający. Także tytułowy Mistrz staje się symbolem jednostki
odrzuconej i napiętnowanej przez państwo komunistyczne.
Dwuwymiarowość postaci podkreśla brak konkretnej tożsamości
bohatera: nie ma on imienia, lecz jedynie pseudonim, dzięki
czemu staje się figurą bardziej uniwersalną. Takie użycie paraboli
pozwoliło na wyrażenie sprzeciwu wobec ogólnego ładu
w wyrafinowany sposób, jednocześnie pobudzając czytelnika do
przemyśleń na temat życia i miejsca jednostki w systemie
totalitarnym.
Uniwersalność paraboli jest jednym z aspektów, dzięki
którym pojawiała się ona nie tylko w początkach dziejów literatury
pod postacią krótkich przypowieści, lecz także w późniejszych
latach, najczęściej jako powieści-parabole. Pozwala ona na
wprowadzenie bogatej, oddziałującej na inne dzieła symboliki,
dzięki której teksty kultury nabierają głębi i wieloznaczności mimo
uproszczonej fabuły i schematycznych postaci. Paraboliczność
umożliwia zarówno nauczanie trudnych treści za pomocą
alegorycznych scen, jak i pobudzanie odbiorcy do myślenia,
refleksji i wyciągania własnych wniosków na podstawie odniesień
do
swoich
indywidualnych
doświadczeń.
Dwupoziomowa
struktura paraboli pozwala na wprowadzenie elementów
filozoficznych oraz uniwersalnych wartości moralnych w sposób
subtelny,
a
jednocześnie
niebanalny
i
wielowymiarowy.
Paraboliczna kreacja świata przedstawionego w dziele literackim
wpływa istotnie na wydźwięk utworu, jego przesłanie oraz
dotarcie emocjonalne do odbiorców.
/1150 wyrazów/

\n
  1. Spełnienie formalnych warunków polecenia: 1 pkt - wypracowanie w całości
\n

spełnia formalne warunki:
znajduje się w nim odwołanie do tekstów literackich z trzech różnych epok, w tym
do lektury obowiązkowej (Dżumy Alberta Camusa, Mistrza i Małgorzaty Michaiła
Bułhakowa)
w całości dotyczy problemu wskazanego w poleceniu
jest wypowiedzią argumentacyjną
nie zawiera kardynalnego błędu rzeczowego.

\n
  1. Kompetencje literackie i kulturowe: 16 pkt
\n

98 Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego na poziomie rozszerzonym
od roku szkolnego 2022/2023
w wypracowaniu wykorzystano w pełni funkcjonalnie Dżumę Alberta Camusa
(funkcjonalna analiza paraboliczności dzieła w jego wymiarze moralnym
i filozoficznym, uniwersalizacja przesłania, pełne wnioskowanie argumentacyjne
dotyczące roli paraboliczności w tworzeniu przesłania utworu); również w pełni
funkcjonalnie wykorzystano odniesienie do przypowieści biblijnych (uniwersalne
przesłania przypowieści o synu marnotrawnym i o ślepcach) oraz funkcję
paraboliczności w kreacji świata przedstawionego oraz bohaterów w Mistrzu
i Małgorzacie Michaiła Bułhakowa (funkcjonalna analiza uniwersalizacji w tworzeniu
obrazu totalitarnego obrazu państwa)
funkcjonalnie wykorzystano również kontekst filozoficzny (egzystencjalizm
w powieści Camusa; teologiczny (interpretacja przypowieści biblijnych) oraz
społeczno-polityczny (obraz państwa sowieckiego)
bogata argumentacja
funkcjonalność omówienia dzieł literackich i szerokie konteksty interpretacyjne
świadczą o erudycji zdającego.

\n
  1. Kompozycja wypowiedzi
\n

3a. Struktura wypowiedzi: 3 pkt - elementy treściowe zostały w całej pracy
zorganizowane problemowo; podział wypowiedzi poprawny zarówno w skali ogólnej,
jak i w zakresie struktury akapitów; zamysł kompozycyjny zrealizowany w sposób
wyrazisty i konsekwentny.
3b. Spójność wypowiedzi: 3 pkt - wywód w całości uporządkowany i spójny;
3c. Styl wypowiedzi: 1 pkt - adekwatny do sytuacji komunikacyjnej, jednorodny.

\n
  1. Język wypowiedzi
\n

4a. Poprawność językowa: 6 pkt - szeroki zakres środków językowych
(zróżnicowana składnia, leksyka) umożliwiających pełną i swobodną realizację tematu;
4 błędy językowe obniżają ostateczną ocenę wypowiedzi.
4b. Poprawność ortograficzna: 2 pkt - praca bez błędów ortograficznych.
4c. Poprawność interpunkcyjna: 2 pkt - praca zawiera 2 błędy interpunkcyjne.
Łącznie
34 punkty
Przykład 2.
Błędy
rzeczowe,
błędy
w kompozycji
Błędy językowe
(w tym
stylistyczne),
ortograficzne
i interpunkcyjne
01
02
03
04
05
06
07
08
09
Przypowieść, inaczej parabola, to jeden z najstarszych gatunków
literackich. Znany jest przede wszystkim z Biblii jako utwór narracyjny,
który oprócz znaczenia dosłownego zawiera także znaczenie
przenośne. W paraboli charakterystyczny jest jej uniwersalizm, czyli
aktualność zawsze i wszędzie. Przypowieść stała się inspiracją dla
wielu twórców, którzy podjęli się wykorzystywania jej cech w swoich
dziełach. Dzięki temu zaczęła pełnić ona nieco inne funkcje, została
uaktualniona i dostosowana do realiów danej epoki.
Opis egzaminu maturalnego z języka polskiego 99
sp.
10
11
12
13
14
15
16
17
18
19
20
21
22
23
24
25
26
27
28
29
30
31
32
33
34
35
36
37
38
39
40
41
42
43
44
45
Parabola cieszy się dużą popularnością literatów, ponieważ
można ją dostosować do zmieniającej się rzeczywistości. Dzieje się
tak dzięki cechom właściwym dla tego typu utworów. Parabola jest
opowieścią
narracyjną
ze
schematyczną
fabułą
i
niezindywidualizowanymi bohaterami, którzy prezentują pewne typy
postaw. Ważnymi elementami świata przedstawionego są też miejsce
i czas zdarzeń. Fundamentem paraboli jest dwupłaszczyznowość, bo
poprzez
sens
dosłowny
przechodzi
się
do
tego
ukrytego,
wielopoziomowego. Taką konstrukcję można spotkać przede
wszystkim w powieściach, opowiadaniach czy nowelach, ale można
też mówić o wierszach, w których od konkretu autorzy przechodzą do
uogólnienia. Dlatego obok Alberta Camusa, Franza Kafki warto
zwrócić uwagę na utwory Wisławy Szymborskiej. W dziełach tych
autorów charakter dydaktyczny znany z Biblii został zastąpiony
szeregiem życiowych refleksji.‿ Przynoszą głębokie myśli o naturze
ludzkiej i regułach życia.
„Przypowieść” Wisławy Szymborskiej to utwór z pogranicza prozy
i poezji√ ukazujący uniwersalną sytuację. Trzej rybacy określeni
numerami, a nie konkretnymi imionami, prezentują dwie odmienne
postawy wobec człowieka wołającego o pomoc. Nieokreślony czas i
miejsce pobytu nieszczęśnika z racjonalnego punktu widzenia nie
pozwalają na jego ratunek, ale trzeci rybak ma odmienne zdanie.
„Wszędzie jest wyspa Tu” - w każdym miejscu świata potrzebni są
ludzie, którzy bez wahania okażą wsparcie, empatię, podejmą
działanie na rzecz potrzebujących. Czasami wymaga to wręcz
heroizmu, ale stanowi istotę człowieczeństwa. Oto współczesna
przypowieść dla każdego człowieka.
Utwór, w którym wydarzenia należy odczytywać na poziomie
dosłownym i metaforycznym, to „Dżuma” Alberta Camusa. Już motto
sugeruje, że jest to powieść współczesna, która ma cechy paraboli.
Poprzez fikcję literacką, kreację świata przedstawionego, autor chce
pokazać prawdę o świecie, czyli coś, co istnieje, przez coś, co nie
istnieje. Akcja dzieje się w Oranie, algierskim mieście, które niczym
specjalnych się nie wyróżnia i stanowi synonim rzeczywistości w
ogóle. Miasto jest zamknięte, odgrodzone od reszty świata i ta izolacja
sprawia, że takie realia mogą istnieć wszędzie. Ponadczasowy wymiar
jęz.
jęz.
√ int.
100 Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego na poziomie rozszerzonym
od roku szkolnego 2022/2023
sp.
46
47
48
49
50
51
52
53
54
55
56
57
58
59
60
61
62
63
64
65
66
67
68
69
70
71
72
73
74
75
76
77
78
79
80
81
powieści sugeruje także konstrukcja czasu, rzecz dzieje się w latach

\n
  1. XX wieku, ale nie ma dokładnie określonych dat. Dlatego
\n

niejednoznaczna czasoprzestrzeń powoduje, że Oran przypomina
średniowieczny gród, ale i getto czy obóz koncentracyjny z czasów
hitlerowskiej okupacji w Europie. Na poziomie dosłownym książka
opowiada o epidemii dżumy oraz różnych postawach ludzi w obliczu
zarazy. Natomiast paraboliczna wymowa dzieła jest znacznie bardziej
obszerna. Walkę z dżumą można porównać do walki z wrogiem
podczas wojny. W obydwu sytuacjach widać dużą śmiertelność,
izolowanie chorych, rozłąkę z bliskimi czy zobojętnienie ludzi na
śmierć. Dżumę można odczytać też jako zło. Według Tarrou, jednego
z głównych bohaterów utworu, zło jest wpisane w naturę człowieka
i ujawnia się najczęściej w sytuacjach ekstremalnych. Dobroć, którą
człowiek czasami ukazuje√ jest wynikiem wewnętrznej walki.
W gruncie rzeczy jednak ludzie skazani są na zło i nie będą go mogli
ostatecznie unicestwić. Dżumę należy też rozumieć jako absurd. Nie
da się racjonalnie wytłumaczyć przyczyn dżumy, która nagle pojawia
się w Oranie, ani tego, że umierają bezbronne dzieci, a człowieka
spotyka niezawinione cierpienie. Doktor Rieux przebywa nieustannie
wśród chorych√ a nie zostaje zarażony, natomiast Tarrou umiera w
momencie, gdy epidemia się cofa.
Lektura ta prowadzi też do rozważań na tematy egzystencjalne.
Człowiek ma wolną wolę, może wybierać między dobrem a złem√ tak
samo jak bohaterowie „Dżumy” mogą przyjąć postawę walki z zarazą
albo się jej podporządkować. W Oranie ludzie odczuwają ciągle strach
przed chorobą√ tak samo jak człowieka nie opuszcza lęk przed
śmiercią, w obliczu której pozostaje sam√ mimo że żyje w zbiorowości.
Dżuma jest absurdem√ tak samo jak życie, które zostało narzucone
człowiekowi, mimo że o nie nie prosił.‿Świat przedstawiony został
zarysowany w duchu tez egzystencjalizmu Sartre’a. Jednak postawy
głównych
bohaterów
niosą
Camusowską
ideę
przyjaźni,
współdziałania, uczciwej pracy jako przeciwwagi dla zła -
nieusuwalnej cechy świata. Oto przesłanie odautorskie dla czytelnika.
„Proces” Franza Kafki także zawiera cechy paraboli. Powieść ta
na poziomie dosłownym to historia zmagań Józefa K., z tajemniczą
siłą i nieosiągalną instytucją sądu, który wytoczył mu proces i oskarżył
√ int.
√ int.
√ int.
√ int.
√ int.
√ int.
jęz.
jęz.
jęz.
jęz.
jęz.
Opis egzaminu maturalnego z języka polskiego 101
sp.
sp.
sp.
82
83
84
85
86
87
88
89
90
91
92
93
94
95
96
97
98
99
100
101
102
103
104
105
106
107
108
109
110
111
112
113
114
115
116
o przestępstwo. Bohater jednak nie wie√ dlaczego i o co został
obarczony winą. Rzeczywistość przedstawiona, mimo pozorów
realizmu√ jest fantastyczna, groteskowa i absurdalna. Czytelnik
niewiele wie o bohaterze, nie zna jego nazwiska, a miejsca, w których
się znajduje, przypominają ciemną przestrzeń labiryntu sądu, banku
czy katedry.‿Józef K. to przeciętny człowiek, każdy z nas. Proces na
poziomie metaforycznym można rozczytywać na wiele sposobów i w
różnych kontekstach. Jako powieść o moralności człowieka, gdy
bohater√ najpierw przekonany o swojej niewinności√ wraz z rozwojem
akcji zaczyna w nią wierzyć. Nikt nie stara się mu pomóc, jest
osamotniony, uwikłany w proces.‿O bezsilności człowieka wobec
władzy, bo Józef K. nie zna swoich praw, nikt nie liczy się z jego
zdaniem, jego los jest z góry przesądzony. Utwór ten to także metafora
uogólniająca życie ludzkie. Wina egzystencjalna towarzyszy każdemu
od początku życia. Moment narodzin to aresztowanie, całe życie to
proces, natomiast śmierć to egzekucja. Życie i trud istnienia to proces,
w którym człowiek jest oskarżonym i obrońcą. Władza i sąd mogą
symbolizować Boga, a wina i egzekucja√ śmierć. To także dzieło
o biurokracji, sądownictwie i niesprawiedliwości, gdzie urzędnicy
poddani machinie biurokratycznej nie dostrzegają spoza niej nikogo.
Co istotne, to także utwór o systemie totalitarnym, który zbudowany
jest na kłamstwie, a człowiek jest tylko przedmiotem w rękach
okrutnego systemu. W każdej chwili bez powodu może zostać
skazany na śmierć. ‿Prawo jest niepojęte, człowiek ma tylko pozornie
do niego dostęp. Mimo wszystko nie może biernie czekać na rozwój
wydarzeń, by zrozumieć swój los√ musi być odważny i przyjąć
postawę aktywną. Oto finał historii - samoświadomość przy końcu
życia.
Parabola była modyfikowana na przestrzeni wieków i wiele jej
cech znalazło się w przytoczonych powieściach. Zarówno w „Dżumie”,
jak i „Procesie” oprócz sensu dosłownego znajduje się też ten
przenośny, który jest bardzo skomplikowany, ale pokazuje prawdy
i wartości życia człowieka. Jest tak istotny, bo dotyczy każdego z nas.
Jak widać√ przypowieść, mimo swojego dawnego pochodzenia√ jest
kontynuowana w literaturze współczesnej i jej znaczenie jest wciąż
ogromne. /1024 wyrazy/
√ int.
√ int.
jęz.
jęz.
√ √ int.
jęz.
jęz.
√ int.
jęz.
jęz.
√ int.
√ int. √ int.
jęz.
102 Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego na poziomie rozszerzonym
od roku szkolnego 2022/2023

\n
  1. Spełnienie formalnych warunków polecenia: 1 pkt - wypracowanie w całości
\n

spełnia formalne warunki:
znajduje się w nim odwołanie do tekstów literackich z dwóch różnych epok, w tym
do lektury obowiązkowej (Dżumy Alberta Camusa, Procesu Franza Kafki)
w całości dotyczy problemu wskazanego w poleceniu
jest wypowiedzią argumentacyjną
nie zawiera kardynalnego błędu rzeczowego.

\n
  1. Kompetencje literackie i kulturowe: 16 pkt
\n

w wypracowaniu wykorzystano w pełni funkcjonalnie Dżumę Alberta Camusa
(odczytanie dzieła na poziomie znaczeń symbolicznych i parabolicznych,
uniwersalizacja problematyki); również w pełni funkcjonalnie wykorzystano Proces
Franza Kafki (analiza paraboliczności powieści w różnych aspektach, interpretacja
jej znaczeń symbolicznych w sposobie ukazania relacji bohater-władza totalitarna)
oraz funkcjonalnie wykorzystano wiersz Wisławy Szymborskiej Przypowieść
(egzystencjalna refleksja o kondycji człowieka i jej ponadczasowy charakter)
częściowo funkcjonalnie wykorzystany kontekst filozoficzny (odniesienia do filozofii
Sartre’a) i kontekst historyczny (odwołanie go II wojny światowej)
bogata argumentacja
funkcjonalność omówionych dzieł literackich świadczy o erudycji zdającego.

\n
  1. Kompozycja wypowiedzi
\n

3a. Struktura wypowiedzi: 3 pkt - elementy treściowe zostały w całej pracy
zorganizowane problemowo; podział wypowiedzi poprawny zarówno w skali ogólnej,
jak i w zakresie struktury akapitów; zamysł kompozycyjny zrealizowany w sposób
wyrazisty i konsekwentny.
3b. Spójność wypowiedzi: 2 pkt - w wywodzie występuje 5 błędów w spójności
wewnątrz akapitów.
3c. Styl wypowiedzi: 1 pkt - adekwatny do sytuacji komunikacyjnej, jednorodny.

\n
  1. Język wypowiedzi
\n

4a. Poprawność językowa: 1 pkt - szeroki zakres środków językowych
(zróżnicowana składnia, leksyka) umożliwiających pełną i swobodną realizację tematu;
14 błędów językowych obniża ostateczną ocenę wypowiedzi.
4b. Poprawność ortograficzna: 2 pkt - praca bez błędów ortograficznych.
4c. Poprawność interpunkcyjna: 0 pkt - praca zawiera 15 błędów interpunkcyjnych.
Łącznie
26 punktów
Przykład 3.
Błędy
rzeczowe,
błędy
w kompozycji
Błędy językowe
(w tym
stylistyczne),
ortograficzne
i interpunkcyjne
01
02
03
04
05
Biblijne przypowieści√ wymagające od słuchaczy i czytelników
umiejętności odkrycia ważnych wskazówek moralnych√ stały się
podstawą paraboli literackiej, popularnej wśród twórców XX wieku.
Historie o synu marnotrawnym czy robotnikach w winnicy uczyły
chrześcijan odróżniać dobro od zła i postępować w zgodzie z
√ int.
√ int.
Opis egzaminu maturalnego z języka polskiego 103
06
07
08
09
10
11
12
13
14
15
16
17
18
19
20
21
22
23
24
25
26
27
28
29
30
31
32
33
34
35
36
37
38
39
40
41
dekalogiem. Etyczny wymiar mają też teksty współczesne, a odczytanie
ich przesłania wymaga przejścia od sensów dosłownych do ukrytych i
zinterpretowania świata przedstawionego w różnych kontekstach.
√Dżuma√ Alberta Camusa to XX-wieczna powieść paraboliczna,
która ukazuje uniwersalne problemy natury i moralności człowieka
poprzez przedstawienie historii pewnego miasta, które ogarnęła
choroba znana z czasów średniowiecza. Specyficzna konstrukcja
miejsca akcji, czasu i postaci, pozwoliła autorowi na zbudowanie efektu
paraboli
literackiej.
W
jaki
jednak
sposób
elementy
świata
przedstawionego i narracja budują ten efekt ? Elementem, który nadaje
powieści cechy paraboliczności, jest niedookreślony czas akcji.
Chociaż autor nie podaje zbyt wiele informacji na ten temat, to
z początkowego zdania można wywnioskować, że mamy do czynienia
z latami 40. XX wieku, a więc z rzeczywistością II wojny światowej, jakiej
doświadczył w swoim życiu sam autor. Liczne aluzje do realiów okupacji
hitlerowskiej w Europie (masowa śmierć, sposób chowania zmarłych,
rozłąka, odebranie wolności, izolacja w obozach) są wskazówką, że
książkę można czytać jak opis doświadczeń człowieka w czasach
nazizmu. Kolejnym elementem w powieści, na który należy zwrócić
uwagę, jest miejsce, w którym osadzona jest akcja. Miejscem akcji jest
Oran, opisany jako miasto nijakie, zwykłe, bez gołębi, bez drzew
i ogrodów. Jest też tyłem odwrócone od morza, a ponieważ symbolizuje
ono wolność, to Oran staje się miejscem ludzi zniewolonych
w znaczeniu
ograniczonych
aspiracji,
braku
indywidualności
i jednakowego stylu życia mieszkańców. Narrator opisuje orańczyków
jako ludzi, którzy dużo pracują dla pieniędzy i lubią proste rozrywki, ale
widzi w tym zachowania typowe dla wszystkich współczesnych ludzi.
Są zniewoleni rutyną codzienności i egoistyczni, a ludzie chorzy i starzy
cierpią w samotności. Oprócz bohatera zbiorowego√ w celu
zbudowania efektu paraboli√ autor stworzył również bohaterów
jednostkowych
reprezentujących
typowe
postawy
wobec
rzeczywistości. Doktor Bernard Rieux to lekarz z powołania, Josepha
Granda opisać można jako „lekarza duszy”, z kolei Tarrou to typ
idealisty walczącego z karą śmierci. Wszyscy trzej potrafią nadać
esencję swojej egzystencji według słów Sartre’a, twórcy współczesnej
filozofii
egzystencjalnej.
Ci
trzej
bohaterowie
heroiczni
są
√√ int.
jęz.
jęz.
jęz.
√ int.
√ int.
104 Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego na poziomie rozszerzonym
od roku szkolnego 2022/2023
sp.
sp. rzecz.
sp.
42
43
44
45
46
47
48
49
50
51
52
53
54
55
56
57
58
59
60
61
62
63
64
65
66
67
68
69
70
71
72
73
74
75
76
77
skontrastowani z trzema postaciami negatywnymi - egoistami
i biernymi obserwatorami epidemii. Są nimi przestępca Cottard, stary
astmatyk i staruszek złośliwie plujący na koty. Bohaterowie jednostkowi
są pretekstem do ukazania różnych postaw, jakie ludzie przyjmują
w czasie zagrożenia. Ostatnim ważnym dla efektu paraboliczności
elementem utworu jest narracja. Przyjmując postawę historyka
i kronikarza, a zarazem świadka opisywanych wydarzeń, narrator
stwarza obiektywny obraz wydarzeń. Ponadto zestawia on swoje
świadectwo z relacjami innych, m.in. jednego z mieszkańców, Jeana
Tarrou. Dzięki tym elementom Albertowi Camusowi udało się zbudować
ponadczasowy obraz postaw ludzi, gdy spada na nich nieszczęście.
Powieść Camusa uznaje się za traktat na temat zła. Ale podobną
funkcję może pełnić zupełnie inny utwór - fantastyczna baśń „Mały
Książę” Antoine’a de Saint Exupery’ego. Tak jak Camus wskazywał na
dwa źródła zła - naturę ludzką i świat zewnętrzny - taką samą diagnozę
daje autor utworu pozornie przeznaczonego tylko dla dzieci, bo
operującego fantastyką i baśniowością. Tytułowy bohater każdy dzień
zaczyna od znalezienia i usunięcia baobabu, bo zaniedbanie tej
czynności mogłoby skutkować nawet zniszczeniem całej planety przez
ekspansywne rośliny. Co gorsza, małe baobaby trudno odróżnić od
krzewów róż. Posługując się metaforyką roślin√ autor pokazał
czytelnikom prawdę na temat zła, które trzeba niszczyć w zarodku, aby
nie doprowadziło do zagłady świata. Uczula też na trudną
rozpoznawalność symptomów zła, podobnie jak to w „Dżumie”
objaśniał Tarrou na przykładzie niewidocznych mikrobów dżumy, łatwo
przekazywanych drugiemu człowiekowi, czy też zachowania astmatyka
czy plującego na koty staruszka, którym bliżej było do satanizmu niż
świętości. Zło może być pozornie niegroźne, a nawet pozorować dobro,
jak w przypadku rzekomego współczesnego ascety, w rzeczywistości
wykorzystującego
niezbyt
groźną
chorobę
do
wzbudzania
zainteresowania i litości, angażującego uwagę lekarza w czasie zarazy
skutkującej autentycznym cierpieniem ludzkim. Takie niecodzienne
zależności można odkryć między pozornie odległymi utworami, które
łączy poetyka przypowieści.
Parabolicznie
można
też
odczytać
opowiadanie
Ernesta
Hemingwaya „Stary człowiek i morze”. Rybak Santiago, wyruszając
jęz.
jęz.
√ int.
jęz.
Opis egzaminu maturalnego z języka polskiego 105
sp.
sp.
78
79
80
81
82
83
84
85
86
87
88
89
90
91
92
93
94
95
96
w morze po kilkudziesięciu dniach bez sukcesu, jest symbolem
człowieka niezłomnego, walczącego o zachowanie własnej godności
i wizerunku w lokalnej społeczności. Nie chce pogodzić się ze starością,
z bezradnością, z czekaniem na śmierć. Gdy udaje mu się złowić wielką
rybę, tym samym√ osiągnąć sukces, okazuje się, że jest on
tymczasowy - jeszcze musi stoczyć bój z rekinami ilustrującymi zło w
świecie, czyhającymi i atakującymi znienacka. Mimo że sceneria
kubańskiej wioski wskazywałaby, że utwór należy odczytać jako historię
z życia rybaków, to paraboliczna konstrukcja odwołuje czytelnika do
sensów uniwersalnych. Czy Santiago nie ilustruje postawy heroicznej
walki ze złem bez nadziei na zwycięstwo, jaką toczył dr Rieux, ten Syzyf
Oranu w świetle „Mitu Syzyfa” Camusa?
Parabola literacka jest nie nowym, ale świetnym pomysłem
literackim. Pozwala jednemu czytelnikowi cieszyć się opowieścią na
poziomie sensu dosłownego, wkraczać w świat przedstawiony i czekać
na rozwój zdarzeń. Ale umożliwia też szukanie sensów ukrytych,
ponadczasowych i ogólnoludzkich opisów postaw ludzi i ich
doświadczeń. Uczy prostych, ale ważnych i zawsze aktualnych zasad-
trzeba walczyć ze złem w każdej postaci, nawet jeśli nie ma szans na
ostateczne zwycięstwo. Ale przecież sama walka może napełnić
szczęściem serce człowieka.
/848 wyrazów/
jęz.
√ int.
jęz.
jęz.
jęz.
jęz.

\n
  1. Spełnienie formalnych warunków polecenia: 1 pkt - wypracowanie w całości
\n

spełnia formalne warunki:
znajduje się w nim odwołanie do tekstów literackich z dwóch różnych epok, w tym
do lektury obowiązkowej (Dżumy Alberta Camusa)
w całości dotyczy problemu wskazanego w poleceniu
jest wypowiedzią argumentacyjną
nie zawiera kardynalnego błędu rzeczowego.

\n
  1. Kompetencje literackie i kulturowe: 11 pkt
\n

w wypracowaniu wykorzystano w pełni funkcjonalnie Dżumę Alberta Camusa
(funkcjonalna analiza paraboliczności na różnych poziomach odczytania powieści,
interpretacja funkcji elementów powieści, które mają znaczenie dla nadania jej
charakteru parabolicznego: czasu i miejsca, kreacji bohaterów, narracji); również w
pełni funkcjonalnie wykorzystano odniesienie do opowiadania Ernesta Hemingwaya
Stary człowiek i morze (paraboliczność kreacji bohatera, symbolika walki o rybę)
oraz częściowo funkcjonalnie wykorzystano Małego Księcia Antoina Saint-
Exupery’ego (wykorzystanie pobocznego wątku i uczynienie z niego głównego
106 Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego na poziomie rozszerzonym
od roku szkolnego 2022/2023
przesłania powiastki wpisuje się w zamysł kompozycyjny, ale stanowi
nadinterpretację przesłania utworu)
funkcjonalnie wykorzystano kontekst filozoficzny (założenia filozofii egzystencjalnej,
wykorzystanie pojęć esencji i egzystencji) oraz kontekst historyczny (nawiązania
w powieści Camusa do II wojny światowej)
bogata argumentacja
funkcjonalność omówionych dzieł literackich i szerokie konteksty interpretacyjne
świadczą o erudycji zdającego
1 błąd rzeczowy w określeniu adresatów Małego Księcia obniża ocenę kryterium.

\n
  1. Kompozycja wypowiedzi
\n

3a. Struktura wypowiedzi: 3 pkt - elementy treściowe zostały w całej pracy
zorganizowane problemowo; podział wypowiedzi poprawny zarówno w skali ogólnej,
jak i w zakresie struktury akapitów; zamysł kompozycyjny zrealizowany w sposób
wyrazisty i konsekwentny.
3b. Spójność wypowiedzi: 2 pkt - w wywodzie występuje 5 błędów w spójności
wewnątrz akapitów.
3c. Styl wypowiedzi: 1 pkt - adekwatny do sytuacji komunikacyjnej, jednorodny.

\n
  1. Język wypowiedzi
\n

4a. Poprawność językowa: 2 pkt - szeroki zakres środków językowych
(zróżnicowana składnia, leksyka) umożliwiających pełną i swobodną realizację tematu;
11 błędów językowych obniża ostateczną ocenę wypowiedzi.
4b. Poprawność ortograficzna: 2 pkt - praca bez błędów ortograficznych.
4c. Poprawność interpunkcyjna: 0 pkt - praca zawiera 8 błędów interpunkcyjnych.
Łącznie
22 punkty
Opis egzaminu maturalnego z języka polskiego 107

","solutions":[]}